Ninni annelerin çocuklarını uyutmak
ya da avutmak için ezgi eşliğinde, özel söz kalıplarıyla söyledikleri
halk müziği ve edebiyatı türünün Türkiye’deki genel adıdır.
Anneler,
ninnileri genellikle çocuklarını beşikte, kollarında ya da ayaklarında
sallarken söyler. Diğer dillerde olduğu gibi, Türkçe ninniler
de annenin üzüntü, umut, sevgi, özlem, yalnızlık ve acı gibi
duygularını anlatır. Türkçe ninniler, bir masal, fabl ya da
efsaneleri de içerir.
Anadolu’da özellikle eski yıllarda, kadınların ne genç kızlık
nede gelinliğinin ilk dönemlerinde aile büyüklerine, kayınvalideleri
ya da kayınbabalarına söz söylemesi, fikirlerini beyan etmesi,
kişiliğini ortaya koyması zordu. Böylece ninniler, kadınların
hayallerini, arzularını ve problemlerini anlatabilecekleri bir
yol olmuştur. Bir anne için ninni söylediği anlar, onun sesli
düşündüğü ve duygularına odaklandığı anlardır. Aslında ninniler,
annenin deneyimlerinin o anki uzantılarıdır.
Türkçe ninnilerde, ninni yavrum/oğlum/kızım ninni, uyu oğlum,
uyu kızım gibi söz kalıplarına sıkça rastlanır. Ayrıca, hu hu
hu, e,ee,eee, uyu yavrum ninni, uyu küçük oğlum, ve uyusun da
büyüsün gibi diğer söz kalıpları da görülür. Bu ezgi yüklü ve
uyku getirici söz kalıpları ninnilerin ana unsurunu oluşturur.
Türkçe ninniler ile ilgili en kapsamlı araştırmayı yapan Prof.
Amil Çelebioğlu (1982) Türkçe ninnileri dokuz başlık altında
ele alır:
- Dini, kudsi, ve fikri konulu ninniler
- Efsane ve ağıt türünde ninniler
- Dilek ve temenni mahiyetinde ninniler
- Övgü ve yergi içeren ninniler
- Şikayet ve üzüntü içeren ninniler
- Ayrılık ve gurbeti anlatan ninniler
- Vaad içeren ninniler
- Tehdit ve Korkutma konulu niiniler
Kitaptaki Türkçe ninniler bu başlıklar
çerçevesinde açıklanmıştır. |
